Hitit Ä°mparatorluÄŸu'ndaki arınma ritüellerinde kullanılan ve kutsal olduÄŸuna inanılan suyun kaynağı, Åžapinuva'da yürütülen kazılarda gün yüzüne çıkartılıyor.

Dünyanın en büyük medeniyetlerinden biri olan Hitit Ä°mparatorluÄŸu'na baÅŸkentlik yapan aynı zamanda en önemli dini ve askeri merkezlerinden birisi olan Çorum'daki Åžapinuva'da arkeolojik kazılar sürüyor. Antik kentteki kutsal mekanların yer aldığı Ağılönü ve idari yapı ile depoların bulunduÄŸu Tepelerarası mevkiiinde Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Dr. ÖÄŸretim Üyesi Önder Ä°pek baÅŸkanlığında devam eden kazıların yanı sıra, Hititlerin baÅŸkenti HattuÅŸa’da bulunan arınma ritüelleri içeren tabletlerden elde edilen bilgiler ışığında 7 kaynaktan alınarak küçük kaplar içerisine konulup bütün Hitit dünyasına dağıtılan arınma suyunun kaynaklarının tespit edilmesi için çalışma yürütülüyor.

ANADOLU'NUN EN BÜYÜK TABLET ARŞİVLERÄ° TARÄ°HE IÅžIK TUTUYOR

Åžapinuva kazılarında açığa çıkan ve sayıları 5 bine ulaÅŸan çivi yazılı tablet ve parçanın oluÅŸturduÄŸu arÅŸivde, Hititçe yazılmış olanların yanı sıra Hattice, Hurrice ve Akadca dillerinde idari, dini, askeri ve fal metinleri bulunuyor. HattuÅŸa’dan sonra Anadolu’nun ikinci büyük tablet arÅŸivi Åžapinuva’da bulunurken, yazışmalardan elde edilen bilgilerden 2. Tuthaliya ve eÅŸi Taduhepa ile kraliyet ailesinin bu ÅŸehirde hüküm sürdüÄŸü görülüyor.

ÅžAPÄ°NUVA'NIN GEÇMİŞİ ARAÅžTIRILIYOR

Ortaköy Åžapinuva'daki kazılarıb 1990 yılında Prof. Dr. Aygül Süel ve Dr. Mustafa Süel tarafından baÅŸlatıldığını ve ve 2021 yılından itibaren Hitit Üniversitesi adına Dr. ÖÄŸr. Üyesi Önder Ä°pek baÅŸkanlığında devam ettiÄŸini hatırlatan Åžapinuva Kazı BaÅŸkan Yardımcısı Dr. Murat Aydın, Orta Hitit Dönemi kenti ve HattuÅŸa’dan sonra ikinci büyük çivi yazılı tablet arÅŸivine sahip olan Åžapinuva’nın önemli bir idari merkez olduÄŸunu söyledi.

ÅžAPÄ°NUVA BÄ°R DÖNEM HÄ°TÄ°T Ä°MPARATORLUÄžUNA DA BAÅžKENTLÄ°K YAPMIÅžTIR

Hitit arÅŸivlerinde Hititçe, Hurrice, Akadça tabletler ve tablet parçalarının ele geçtiÄŸini anlatan Dr. Aydın, “Tabletler incelendiÄŸinde mektuplar, dini metinler, ritüeller, Hurrice dini ritüellerin bulunduÄŸu bilgilerin olduÄŸu görüldü. Bu metinlerin gün yüzüne çıkmasıyla birlikte orta Hitit döneminde karanlık bir dönem vardı. Bu dönem biraz daha aydınlanmış oldu. Burada büyük kral 2. Tuthaila ve eÅŸi Taduhepa Åžapinuva’dan Hitit Ä°mparatorluÄŸunu yönetmiÅŸ. Åžapinuva bir dönem Hitit Ä°mparatorluÄŸuna da baÅŸkentlik yapmıştır. Dini öneminin yanı sıra baÅŸkentlik önemi de vardır. Bunları biz çivi yazılı tabletlerden görüyoruz. Bu alanda Prof. Dr. Aygül Süel hocamızın çok sayıda yayını da bulunuyor. Hitit dünyasının yanı sıra Mısır'la olsun Kuzey Suriye ve Batı Anadolu’daki devletlerle olsun yazışmaları mevcut. Bunlar tarihe yeni bilgiler kattı. Bilinenleri deÄŸiÅŸtirdi. ÖrneÄŸin Åžapinuva buranın keÅŸfinden önce biraz daha Hurri bölgesine yakın bir yerde güneyde aranırdı. KeÅŸfiyle birlikte coÄŸrafi olarak hem kendi hem de Åžapinuva’nın yanında adı geçen birçok kenti yukarı taşımış oldu” dedi.

ÅžAPÄ°NUVA’DAKÄ° 7 KUTSAL KAYNAKTAN HÄ°TÄ°T DÜNYASINA SU DAÄžITILMIÅž

BoÄŸazköy tabletlerinde Åžapinuva’daki 7 kutsal kaynaktan Hitit dünyasına su dağıtıldığına dair bilginin yer aldığının altını çizen Kazı BaÅŸkan Yardımcısı Dr. Murat Aydın, “Åžapinuva’daki kazılarla birlikte tabletlerde belirtilen 7 kutsal kaynağın da nerelerde olabileceÄŸine iliÅŸkin çalışmalarda devam ediyor. Tespit ettiÄŸimiz birkaç nokta var. Åžapinuvanın baÅŸkent olmanın yanı sıra, dini bir önemi var. Bugünkü Kudüs, Mekke gibi Hititlerin kutsal bir kenti. Tabletlerde yer alan kutsal kaynaklardaki sular ağız temizleme ritüellerinde kullanılıyor. Tövbe ritüellerinde kullanılıyor. Onun için buradan gitmesi ve Hitit dünyasına dağılması çok önemli. Kurban çukurlarımız var. Yabancı bilim adamları kurban çukurlarının bulunmasının imkansız olduÄŸunu belirtmiÅŸti. Burada Prof. Dr. Aygül Süel ve Dr. Mustafa Süel hocalarım söz konusu kurban çukurlarının arkeolojik kanıtlarını bularak bu düÅŸünceyi ortadan kaldırdılar. Burada kurban çukurlarıyla ilgili birçok çalışma yapıldı. Ayrıca metinlerde yer alan bilgilerle kurban çukurlarının nasıl bir yapıda olduÄŸu, içerisinde hangi malzemelerin olduÄŸu kurban çukurlarında metinlerle birebir örtüÅŸen bilgiler var” diye konuÅŸtu.

ÅžAPÄ°NUVA’NIN DÄ°NÄ° MÄ°SYONU BAÅžKENTLÄ°KTEN SONRA DA DEVAM ETTÄ°

Åžapinuva’nın dini misyonunun baÅŸkentlikten sonra da devam ettiÄŸini açıklayan Aydın, “Daha sonraki dönemlerde anlaÅŸma metinlerinde örneÄŸin Åžapinuva’nın iki 'fırtına tanrısı' vardır. BoÄŸazköy tabletlerinin yanı sıra Ortaköy belgelerinde de bunları görüyoruz. Hitit dünyasına yenilikler sunmaya devam ediyoruz” ÅŸeklinde konuÅŸtu.

“ZEMZEMÄ°N BÄ°ZDEKÄ° YERÄ°NÄ°N FARKI GÄ°BÄ° HÄ°TÄ°TLER’DE

KUTSAL KAYNAKLARDAN ÇIKAN SUYUN ÖNEMÄ° AYNI”

Hititlerde kutsal kaynaktan çıkan suların önemli olduÄŸunu anlatan Aydın, “Zemzem’in bizde yeri farklıdır. Hitit dünyasında da 7 kutsal kaynaktan çıkan suyun önemi aynı. Yani ruhen temizlenmek vardır. Bir suç iÅŸlersiniz cezasını çekersiniz ama ruhen de arınmanız gerekir. Kötü söz söylemiÅŸsinizdir arınmanız gerekir. Hititlerin baÅŸkenti BoÄŸazköy’ün Çorum’da olması büyük bir ÅŸans. Ayrıca ikinci baÅŸkentinde burada olması kültürel anlamda büyük bir zenginlik katıyor bize” ifadelerini kullandı.